Het verhaal van het huis
Welkom in Het Bejaarde Plaatjes Huis. Hier krijgt vinyl met levenservaring een thuis. Platen die al decennia meegaan, en jonge platen die net hun eerste rondjes draaien.
Het huis werkt als een echt huis: de artiesten wonen hier als bewoners, elk in een eigen luisterkamer. Hun platen zijn de kinderen. Bij veel kinderen staat een verhaal, geschreven door Annelies & Erwin, het huisteam.
Achter elke plaat zitten ook makers: producers, engineers, studio's en perserijen. Die vind je Achter de groef. En wie rustig wil luisteren, kan terecht in de Kissa bars.
Ons motto: vinyl was our first love.
Bewoners, luisterkamers en kinderen
Bewoners zijn de artiesten en bands uit de collectie. Iedere bewoner heeft een eigen luisterkamer met een vast kamernummer, op alfabetische volgorde.
In de luisterkamer vind je de biografie, een foto, de discografie en alle kinderen van die bewoner: de platen die in huis staan. In de discografie zie je ook welke platen nog niet in huis zijn of op de verlanglijst staan.
Kinderen zijn de vinylplaten zelf: LP's, maxi singles, 10 inch en 45 toeren. Nooit cd's. Van elk kind zie je de achterkant links en de voorkant rechts, want samen vormen ze vaak één beeld.
Een † achter een naam betekent dat de artiest is overleden of de band is opgeheven, met het jaartal erbij.
De pagina van een kind
Op de pagina van een kind zie je de hoes (achter- en voorkant), het verhaal van Annelies & Erwin, de tracklist per kant met sterren voor de mooiste nummers, en de mensen en studio's die eraan werkten.
De badges onder de titel vertellen het jaar, het label, het catalogusnummer, het land van persing en het soort vinyl.
Met Luister laad je de Spotify-speler, pas als jij daarvoor kiest. En met Bewaar in mijn route zet je het kind op je eigen lijstje.
De verhalen
De verhalen zijn recensies van Annelies & Erwin, het huisteam. Ze vertellen over het ontstaan van de plaat, de muzikanten en de makers, en waarom het kind een plek in het huis verdient.
Een aantal verhalen staat nog op de oude website en verhuist binnenkort naar dit huis. Op de pagina Kinderen kun je filteren op Met verhaal.
De Kissa bars
Kissa is de Japanse verkorting van *kissaten*: koffiehuis. In Japan ontstonden vanaf de jaren twintig en dertig koffiehuizen waar je naar platen kwam luisteren. Chigusa in Yokohama, geopend in 1933, geldt als een van de oudste jazzkissa's.
Na de oorlog groeide het aantal sterk. Platen uit Amerika waren duur en een goede installatie was voor de meeste mensen onbetaalbaar. In de kissa kon het wel: een grote collectie, mooie luidsprekers en een eigenaar die met zorg koos wat er werd gedraaid. Je luisterde, praatte zacht of niet, en mocht soms een plaat aanvragen. Een album ging van begin tot eind.
Die manier van luisteren reist nu de wereld rond, van Tokio tot Londen en Amsterdam.
🚧 In opbouw: hier komen verhalen over koffie en whisky's, met bijpassende playlists uit de collectie. Een goede kop koffie of een mooie single malt, en een plaat die er precies bij past.
Het programma van vandaag
Elke dag kiest het huis zes platen per bar uit de collectie. Het programma blijft de hele dag hetzelfde en wisselt om middernacht.
Thema-avonden, hi-fi avonden en luistersessies verschijnen in de agenda onderaan de Kissa-pagina, zodra ze gepland zijn.
Achter de groef
Achter de groef gaat over de mensen en plekken die van een opname een plaat maken: producers, mixing-, mastering- en lacquer engineers, studio's en perserijen.
Op de pagina zie je per rol de namen die het vaakst in huis voorkomen. Klik een naam en je ziet alle kinderen waar die maker aan werkte.
🚧 In opbouw: hier komen verhalen over hoe een plaat ontstaat, wat de engineers en studio's doen, met hun achtergrond, en over de geschiedenis van perserijen en labels. Ik vertel je er alvast iets over.
Hoe ontstaat een plaat?
Een plaat begint in de opnamestudio. De losse sporen worden in de mix samengebracht en daarna in de mastering klaargemaakt: balans, volume, de volgorde van de nummers en de lengte per kant.
Dan wordt de lak gesneden: een aluminium schijf met een laag lak, waarin een snijbank de groef graveert. De snijder bepaalt hoe luid en hoe lang een kant kan zijn.
Van de lak worden in een galvanisch bad metalen kopieën gemaakt: de vader, de moeder en de stampers. Een stamper is een spiegelbeeld van de plaat.
In de perserij gaat een klompje verwarmd vinyl met de twee etiketten tussen de stampers. Onder hoge druk ontstaat het kind. Na het afkoelen wordt de rand afgewerkt en gaat de plaat in de hoes.
Kijk eens in de uitloopgroef, het gladde stuk bij het etiket: daar staan het matrixnummer en soms de initialen van de snijder.
Wat doen de engineers?
De producer bepaalt het geluid en de sfeer van een plaat en begeleidt de artiest in de studio.
De mixing engineer brengt alle opgenomen sporen samen tot één geheel: wat klinkt voor, wat achter, hoeveel galm.
De mastering engineer legt de laatste hand aan het geluid, zodat het album als geheel klopt. Dat zijn de oren achter de groef.
De lacquer engineer snijdt de lak waarvan de plaat wordt geperst. Sommige snijders signeren hun werk in de uitloopgroef. George Peckham schreef er bijvoorbeeld "A Porky Prime Cut".
In het huis is elke naam een slimme link: klik op een engineer op de pagina van een kind, en je ziet alle andere kinderen waar die aan werkte.
Studio's, perserijen en labels
Een plaat reist langs verschillende plekken: de mixstudio, de masteringstudio, de lakstudio waar gesneden wordt, en de perserij waar de kinderen geboren worden.
Perserijen hebben een eigen geschiedenis. In de jaren negentig sloten er veel toen de cd won. Sinds de vinylrevival gaan oude persen weer aan en komen er nieuwe bij. In Nederland staat bijvoorbeeld Record Industry in Haarlem, in Duitsland Optimal Media en in Tsjechië GZ Media.
Labels gaven platen hun gezicht en geluid: denk aan de hoezen van Blue Note, de soul van Motown en Stax, of de reggae van Island.
Op de pagina van een kind zie je onder Studio's en perserij waar het kind vandaan komt. Klik op een perserij en je ziet al zijn broers en zussen uit dezelfde fabriek.
Van fonograaf tot vinyl
In 1877 liet Thomas Edison met zijn fonograaf voor het eerst geluid opnemen en terugspelen, op een cilinder.
Tien jaar later bedacht Emile Berliner de grammofoon met een platte schijf. Die was makkelijk te kopiëren en won het van de cilinder. Decennialang draaiden platen van schellak op 78 toeren.
In 1948 kwam Columbia met de LP van vinyl op 33⅓ toeren: een heel album op één plaat. Een jaar later volgde RCA Victor met de single op 45 toeren. Eind jaren vijftig werd de plaat stereo.
Na de komst van de cd in de jaren tachtig werd vinyl een liefhebberszaak. Sinds de jaren 2010 is het weer helemaal terug. Dat de kinderen in dit huis zo oud mogen worden, zegt genoeg.
Zoeken en slimme links
Rechtsboven staat Zoek in het huis…. Typ twee letters en je krijgt meteen suggesties: bewoners met hun kamernummer en kinderen met hun hoes. Kies met de pijltjes en Enter. Kleine typefouten vang ik op, dus "Steve Wonder" vindt Stevie Wonder ook.
Druk op Enter voor alle resultaten: dan zoek ik op bewoner, titel, label, catalogusnummer en op de makers achter de groef.
Op Kinderen filter je op tijdperk (klik een staafje), genre, soort (LP, maxi, 10 inch, single), Met verhaal en Met beide covers. Op Bewoners kies je een beginletter of een genre.
Slimme links
Het huis is vol slimme links: verbanden waarmee je van de ene plaat naar de volgende wandelt.
Op de pagina van een kind: elke maker is klikbaar en toont alle kinderen van die engineer, studio of perserij. Daaronder vind je Broers en zussen (meer van dezelfde bewoner), Geboren in (hetzelfde jaar) en Van dezelfde perserij.
In een luisterkamer: Bewoners met dezelfde makers en Kamergenoten uit dezelfde periode. De discografie laat zien wat er in huis is en wat nog ontbreekt.
In de Ontvangsthal: Geboren in, Nieuw in huis, Vanachter de groef en Draai iets voor mij, die een plaat kiest op genre en tijdperk.
Mijn route
Met Bewaar in mijn route op de pagina van een kind zet je het op je eigen lijstje. Je route staat rechtsboven in het menu, met het aantal bewaarde kinderen.
Je hebt geen account nodig: de route blijft in deze browser bewaard.
Luisteren
Bij veel kinderen staat onder Luister een Spotify-speler. Die laadt meteen zodra je bij de cookiemelding Ja, laat de muziek spelen kiest (later te wijzigen via Koekjes onderaan de pagina). Hoor je maar 30 seconden, log dan in deze browser in op open.spotify.com; op de iPad blokkeert Safari die login, gebruik daar Open in Spotify.
Het hele album speelt in een lus. Met de stopknop begint het weer bij het eerste nummer. Zonder Spotify-account hoor je fragmenten van 30 seconden.
Wie ben jij?
Ik ben de Gastheer van Het Bejaarde Plaatjes Huis. Ik leid je rond, vertel over de bewoners en hun kinderen, en zoek in de collectie voor je.
Ik ken het huis van binnen en van buiten, maar ik ben geen kunstmatige intelligentie: mijn antwoorden komen uit de collectie zelf en uit wat Annelies & Erwin me hebben verteld. Kom ik er niet uit, dan wijs ik je de zoekfunctie.
Vraag iets over de collectie
Vraag maar raak. Een paar voorbeelden: "Hoeveel kinderen wonen hier?", "Heb je iets van Sade?", "Platen uit 1984", "Jaren 70", "Welke genres zijn er?", "Reggae", "Wat masterde Bernie Grundman?" of "Draai iets voor mij".